{"id":2192,"date":"2021-05-16T17:21:29","date_gmt":"2021-05-16T14:21:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/test\/?p=2192"},"modified":"2025-01-09T15:56:40","modified_gmt":"2025-01-09T12:56:40","slug":"yazi-basligi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/2021\/05\/16\/yazi-basligi\/","title":{"rendered":"A\u015f\u0131 Pasaportu ve \u0130nsan\u0131n Nesnele\u015ftirilmesi: Hukukta Ye\u015filin Zorbal\u0131\u011f\u0131 ve K\u00fcresel E\u015fitsizliklerin Bir Ele\u015ftirisi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pandemi ile beraber d\u00fcnyada a\u015f\u0131 k\u00fcresel politik g\u00fcndemin esas maddesi halini ald\u0131. A\u015f\u0131n\u0131n bulunma ihtimalinin do\u011fmas\u0131 Bat\u0131l\u0131 devletlerde h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde a\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fi tav\u0131rlar\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckledi. Bu \u015fekilde epidemiyolojik bir sorunun siyasalla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc daha da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu. Belki de daha do\u011fru ifade ile m\u00fcspet ilimlerin siyasall\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha bariz g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir mesele ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. A\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fi, bilimin insanl\u0131\u011fa hizmetinin ne kadar da e\u015fitsizliksever vizyonlarla bezeli oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Benzer bir minvalde de a\u015f\u0131 pasaportu tart\u0131\u015fmalar\u0131 da e\u015fitsizlik\u00e7i yap\u0131n\u0131n ne kadar derinlere indi\u011finin \u00fclkeler aras\u0131 s\u0131n\u0131rlara, \u00fclkelerin kendi i\u00e7lerindeki hiyerar\u015fik dinamiklere dokunarak g\u00f6steriyor. \u0130\u015fletmeci bir zihnin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar sadece fiiliyattaki varl\u0131klar\u0131 ile de\u011fil, etraflar\u0131nda \u00fcretilen s\u00f6ylem ile de a\u015f\u0131 i\u00e7in r\u0131za elde edimi s\u00fcrecini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yorlar. \u0130nsanlar\u0131 bir trafik \u0131\u015f\u0131k sistemine tabi tutan bu zihin insan\u0131 nesnele\u015ftiriyor. Milletleraras\u0131 hukuktaki mevcut d\u00fczenlemeler de insan\u0131 milletleraras\u0131 trafik tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7inde eriterek benzer bir tav\u0131r sergiliyor. \u0130nsan\u0131n nesnele\u015ftirildi\u011fi bu s\u00fcre\u00e7 ayn\u0131 zamanda devletlerin yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 yans\u0131t\u0131m\u0131 yar\u0131\u015f\u0131na malzeme oluyor. Bu yaz\u0131da k\u00fcresel e\u015fitsizli\u011fi k\u00f6r\u00fckleyen bu s\u00fcreci yukar\u0131daki iddialar\u0131m \u00fczerinden ele al\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A\u015f\u0131 pasaportu s\u00f6ylemi ve r\u0131za elde edimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u015f\u0131 pasaportu tart\u0131\u015fmalar\u0131 pandeminin D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc taraf\u0131ndan ilan edilen resmi ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn1\">[1]<\/a>\u00a0olan 11 Mart 2020\u2019den beri g\u00fcndemi i\u015fgal ediyor. Ancak bu tart\u0131\u015fmalar yer yer komplo teorisi \u00e7er\u00e7evesinde kalsa da Pfizer-BioNTech, Astra-Zeneca, Sinovac gibi muhtelif a\u015f\u0131lar\u0131n Amerikan FDA, Avrupal\u0131 EMA gibi yerel ve b\u00f6lgesel; D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi k\u00fcresel kurulu\u015flarca onaylanmas\u0131yla beraber daha ger\u00e7ek\u00e7i bir \u015fekilde g\u00fcndeme gelmeye ba\u015flad\u0131. Tekrar tam kapanman\u0131n olmamas\u0131 iste\u011fi, yaz turizminin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ma arzusu gibi gerek\u00e7eler g\u00fcncel d\u00fczlemde a\u015f\u0131 pasaportlar\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130ngiltere, \u015fu an i\u00e7in toplu etkinlikler ve yaz tatilinden d\u00f6nen vatanda\u015flar i\u00e7in<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn2\">[2]<\/a>, Avrupa ise s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015fleri i\u00e7in a\u015f\u0131 pasaportu uygulamas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ancak bu gerek\u00e7elerle \u00f6ncelikli amac\u0131n daha ziyade bireylerde bu s\u00f6ylemlerin yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lma korkusunun a\u015f\u0131 olmay\u0131 te\u015fvik etmesi, h\u0131zland\u0131rmas\u0131 arzulan\u0131r g\u00f6z\u00fckmektedir. Zaten bir y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir bir s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7erisinde olan vatanda\u015f tatile gitmesinin, stadyumda ma\u00e7 izlemesinin \u00f6n\u00fc kapan\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131larak a\u015f\u0131 olma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r. Vatanda\u015f, hareket kabiliyetinin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131n\u0131 v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne \u201cufak\u201d bir m\u00fcdahaleye tercih etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla a\u015f\u0131 pasaportu s\u00f6ylemi komplo teorilerine malzeme olarak yava\u015flat\u0131c\u0131 bir rol oynamaktan ziyade a\u015f\u0131 olma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 politik bir fonksiyon icra etmektedir. Bu h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 fonksiyon topyekun v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ihlal edici bir davran\u0131\u015f i\u00e7in devletin bireylerin r\u0131zas\u0131n\u0131 toplay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bu itibarla da a\u015f\u0131 pasaportu s\u00f6ylemi zaten \u00e7etrefilli bir ikna s\u00fcreci i\u00e7eren r\u0131za elde edili\u015fi s\u00fcrecini g\u00fcvenlik alt\u0131na alan bir etmen olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu anlamda a\u015f\u0131 pasaportu gibi hususlar\u0131n pozitivist normatif bir d\u00fczlemde ele al\u0131n\u0131p zorunluluk olarak piyasaya s\u00fcr\u00fcl\u00fcp s\u00fcr\u00fclmedi\u011fini tart\u0131\u015fmak da manas\u0131z kalmaktad\u0131r. Bir ikna s\u00fcrecinin par\u00e7as\u0131 olmalar\u0131 itibariyle pozitivist, kanuni bir zorunluluk olarak sunulmalar\u0131 i\u015flevlerini azaltacakt\u0131r. Zira ikna s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7erdikleri psikolojik y\u00f6n itibariyle daha yumu\u015fak bir zeminde (alg\u0131sal olarak bask\u0131s\u0131z ortamda) ilerlemektedir. Bu yumu\u015fak zemin yaratma giri\u015fimleri, yasal zorunluluk getirmek yerine Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019nca 2021 Nisan ay\u0131nda ba\u015flat\u0131lan \u201ca\u015f\u0131 ikna timleri\u201d giri\u015fimlerinde de g\u00f6zlemlenebilir.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn3\">[3]<\/a>\u00a0A\u015f\u0131ya dair mevcut bilgi karma\u015fas\u0131 i\u00e7erisinde a\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki bilgi kirlili\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekingenli\u011fi, isteksizli\u011fi k\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131n do\u011fal oldu\u011fu ifade edilebilir. Ancak a\u015f\u0131 pasaportu gibi s\u00f6ylemler netice itibariyle yumu\u015fak zemin yarat\u0131m\u0131 fonksiyonu icra ederek devletlerin, mahremiyet alg\u0131s\u0131n\u0131n bir yandan yasal olarak g\u00fc\u00e7lenip bir yandan da sosyal olarak zedelendi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda bireysel r\u0131za elde edinimini kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri mevcut uygulamalar\u0131n ele\u015ftirel bir portresi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u015f\u0131 pasaportu veya sertifikalar\u0131 mahremiyeti zedeleyici, toplumsal ve k\u00fcresel e\u015fitsizlikleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisinden dolay\u0131 problemli nitelikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. A\u015f\u0131 pasaportu uygulamalar\u0131 da yer yer bu ele\u015ftirilere g\u00f6re \u015fekil almaktad\u0131r. Benzer ele\u015ftiriler \u0130ngiltere\u2019de genel ge\u00e7er bir a\u015f\u0131 pasaportu uygulamas\u0131n\u0131n \u015fimdilik \u00f6n\u00fc kesmi\u015ftir. Muhafazakar \u0130ngiliz H\u00fck\u00fcmeti, toplu etkinliklere mahsus bir uygulama plan\u0131 yapmaktad\u0131r. Toplu etkinlere mahsus bu uygulama d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u201cmakul\u201d bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deyip atlamamak gerekmektedir. Futbol ma\u00e7\u0131, konser gibi toplu etkinliklere sahip olabilmek yerelde vatanda\u015f\u0131 teskin edici bir nitelik ta\u015f\u0131makta, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte de yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 yans\u0131t\u0131m\u0131 fonksiyonunu icra etmektedir. A\u015f\u0131 pasaportu d\u00fc\u015f\u00fcncesi; benzer reflekslerle beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ger\u00e7ekle\u015fen yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 yans\u0131t\u0131m\u0131 daha bariz g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu minvalde UEFA \u015eampiyonlar Ligi finalinin yap\u0131laca\u011f\u0131 yer \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar temel bir \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir. \u0130ngiltere, Avrupa\u2019daki di\u011fer baz\u0131 \u00fclkelerde de g\u00f6r\u00fclen bir uygulama ile \u00fclkeleri ye\u015fil-sar\u0131-k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00fclkelere ay\u0131rmaktad\u0131r. Tart\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130ngiltere taraf\u0131ndan k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00fclkeler aras\u0131na al\u0131nmas\u0131 ile ba\u015flam\u0131\u015f ve akabinde UEFA taraf\u0131ndan finalin \u0130stanbul\u2019dan Porto\u2019ya al\u0131nmas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131\u2019n\u0131n \u201cTaraftarlar T\u00fcrkiye\u2019ye gitmemeli\u2026\u015eampiyonlar Ligi finaline ev sahipli\u011fi yapmaya a\u00e7\u0131\u011f\u0131z.\u201d<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn4\">[4]<\/a>\u00a0\u015feklindeki a\u00e7\u0131klamalar\u0131 da bu tip hamlelerin g\u00fc\u00e7 dinamikleri \u00e7er\u00e7evesindeki manip\u00fclatif yan\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Portekiz\u2019in \u0130ngiltere taraf\u0131ndan ma\u00e7 sonras\u0131 ye\u015fil listeden sar\u0131ya al\u0131nmas\u0131 da manip\u00fclatif yan\u0131 daha belirginle\u015ftirmektedir. Bu manip\u00fclasyon s\u00fcreci tabiat\u0131 itibariyle tek tarafl\u0131 i\u015flememektedir. \u0130ngiltere\u2019de Londra Wembley Stadyumu\u2019nda oynanacak EURO 2020 finalinin yeri ile alakal\u0131 olarak UEFA\u2019n\u0131n \u0130ngiltere\u2019yi finali stadyumlar konusunda tam kapasite taraftar kabul ederek daha esnek davranan Macaristan\u2019a almakla tehdit etti\u011fi ifade edilmektedir.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn5\">[5]<\/a>\u00a0\u015eimdilik d\u00fcnyada tam kapasite taraftar kabul eden tek \u00fclke olan Macaristan stada \u201cba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sertifikas\u0131\u201d olan taraftarlar\u0131 almaktad\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn6\">[6]<\/a>\u00a0Bu \u00f6rneklerde daha \u00e7eki\u015fmeci bir yar\u0131\u015f\u0131n i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnen a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar vize serbestisi tad\u0131nda, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yarara dayanan bir zemine de \u00e7ekilebilmektedir. Bu uygulamalarda \u00fclkeler birbirlerinin a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar\u0131n\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Mesela; Macaristan a\u015f\u0131 pasaportu fonksiyonu icra eden kendi ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sertifikalar\u0131n\u0131n ba\u015fka \u00fclkelerde de tan\u0131nmas\u0131 i\u00e7in antla\u015fmalar yapmaktad\u0131r. Zaten Avrupa Birli\u011fi i\u00e7inde entegre bir ge\u00e7erlili\u011fe sahip olan bu uygulamalara ek olarak, 13 \u00fclke ile daha anla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn7\">[7]<\/a>\u00a0Bu tip hamlelerle \u00fclkeler kendi a\u015f\u0131 pasaportlar\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak vatanda\u015flar\u0131n\u0131n di\u011fer \u00fclkelerdeki hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc geni\u015fletmeyi ama\u00e7lamakta ve vatanda\u015flar\u0131n\u0131n hareket kabiliyeti \u00fczerinden bir yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 yans\u0131t\u0131m\u0131 yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Trafikteki insanlar ve i\u015fletmeci salg\u0131n y\u00f6netimi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Benzer uygulamalar \u00fclkeler aras\u0131 ara\u00e7 trafik sistemlerinden m\u00fclhem sistemlerin \u00fclke i\u00e7i uygulamalar\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu merkezlerin vatanda\u015f g\u00fcvenli\u011fi veya i\u015fletme g\u00fcvenli\u011fi ile \u00f6ne \u00e7\u0131kan yerler olmas\u0131 dikkat \u00e7ekmektedir. A\u015f\u0131 pasaportu uygulamalar\u0131n\u0131n \u00fclke i\u00e7indeki daha aktif versiyonlar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc temel yerler \u0130srail ve New York\u2019tur. Bir finans ba\u015fkenti olan New York muazzam kart\/izin (excelsior pass), g\u00fcvenli toprak vaadi ile i\u015fgalci g\u00f6\u00e7\u00fc alan \u0130srail ise \u05d4\u05ea\u05d5 \u05d4\u05d9\u05e8\u05d5\u05e7 \/ ye\u015fil i\u015faret ad\u0131 alt\u0131nda bir sistem kullanmaktad\u0131r. Amerika\u2019n\u0131n ilk a\u015f\u0131 pasaportu olarak 26 Mart 2021\u2019den beri piyasada olan New York\u2019un Muazzam \u0130zin, kullan\u0131c\u0131n\u0131n a\u015f\u0131 durumunu g\u00f6stermekte ve bu itibarla da tam anlam\u0131yla bir a\u015f\u0131 pasaportu i\u015flevi g\u00f6rmektedir. New York eyaletinin a\u015f\u0131 pasaportu i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 isim tercihi kelime anlam\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bariz bir\u00a0<em>ge\u00e7i\u015f \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>\u00a0imas\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan yayg\u0131n di\u011fer isimlendirmelerden farkl\u0131 olarak hiyerar\u015fik ve modern aristokratik \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlara sahip bir isim tercihinde bulunmu\u015ftur. Yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar insanlar i\u00e7in s\u0131n\u0131fsal y\u00fckseli\u015f getirmesi itibariyle bir te\u015fvik anlam\u0131 sunaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilse de yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 idari zihniyet itibariyle, daha ziyade a\u015f\u0131 pasaportu uygulamalar\u0131n\u0131n toplumsal e\u015fitsizlikleri k\u00f6r\u00fckleyece\u011fi iddialar\u0131n\u0131 destekleyici bir nitelik arz etmektedir. Bu asl\u0131nda yad\u0131rganmamal\u0131d\u0131r. Daha do\u011fru bir tabirle i\u015fletme ayr\u0131cal\u0131klar\u0131ndan iz ta\u015f\u0131malar\u0131 do\u011fal g\u00f6r\u00fclmelidir. Zira a\u015f\u0131 pasaportu gibi uygulamalar genellikle i\u015fletmeci bir zihnin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00fcndeme gelmektedir. Mesela; New York Y\u00f6netimi, Muazzam \u0130zni ilan ederken \u00e7e\u015fitli i\u015fletme derneklerinin ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n \u00f6vg\u00fc dolu a\u00e7\u0131klamalar\u0131na yer vermektedir.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn8\">[8]<\/a>\u00a0Bu uygulamalar temelde i\u015fletmelerin daha aktif hale gelmesini ama\u00e7lamakta ve insanlar\u0131n hareket kabiliyetlerine olan yard\u0131mlar\u0131 burada tali bir hedef olarak g\u00fcndeme gelmektedir. \u0130\u015fletmelerin daha yo\u011fun hale gelmesinin \u00f6ncelikli hedef oldu\u011fu muhtelif Bat\u0131l\u0131 liderlerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha net g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0130\u015fletmeci zihin ve insan\u0131n nesnele\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu i\u015fletmeci zihnin izleri a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri di\u011fer uygulamalarda da g\u00f6r\u00fclmektedir. Baz\u0131 a\u015f\u0131 pasaportu uygulamalar\u0131 insanlar\u0131 nesnele\u015ftirici imalar ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u0130srail, ye\u015fil i\u015faret sisteminin trafik \u0131\u015f\u0131k sistemlerinden m\u00fclhem oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmektedir. Vatanda\u015flar\u0131na \u00fclke i\u00e7inde bireysel birer ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k yakan bu sistem, sosyal hayat\u0131 bir insan trafi\u011fine indirgemektedir. Benzer bir ad\u0131 ta\u015f\u0131yan bir sistemi Avrupa Birli\u011fi yak\u0131n zamanda isim de\u011fi\u015fikli\u011fi yaparak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmu\u015ftur. \u0130lk versiyonu \u201cdijital ye\u015fil sertifikas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan sistem daha sonralar\u0131 \u201cdijital kovid sertifikas\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn9\">[9]<\/a>\u00a0Avrupa Birli\u011fi i\u00e7erisinde entegre olmu\u015f ortak bir a\u015f\u0131 kontrol sistemi getirmeyi \u00f6ng\u00f6ren bu sistem, Avrupa Birli\u011fi vatanda\u015flar\u0131na s\u0131n\u0131rlararas\u0131 ge\u00e7i\u015f i\u00e7in bireysel birer ye\u015fil \u0131\u015f\u0131k vermektedir. Benzer bir temada, Avrupa Birli\u011fi mal ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla pandemi ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri \u201cye\u015fil yollar\u201d sistemini i\u015fletmektedir.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn10\">[10]<\/a>\u0130nsanlar\u0131n ve mallar\u0131n hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc konu alan bu d\u00fczenlemelerdeki bu kullan\u0131mlar aras\u0131nda dikkate \u015fayan benzerlikler oldu\u011fu a\u015fikard\u0131r. Avrupa Birli\u011fi\u2019nin kulland\u0131\u011f\u0131 isim son haliyle hem ye\u015fil imas\u0131ndan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hem de pop\u00fcler pasaport tabiri yerine sertifika tabirini kullanmas\u0131 itibar\u0131yla daha yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir yap\u0131 arz etmektedir. Bu halde, insan\u0131 ara\u00e7larla \u00f6zde\u015fle\u015ftirerek nesnele\u015ftiren imalar\u0131ndan kurtar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Milletleraras\u0131 trafik: K\u00fcresel kapitalizmin damarlar\u0131nda insan dola\u015f\u0131m\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan\u0131 nesnele\u015ftiren bu insan trafi\u011fi sisteminin kullan\u0131m\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131d\u0131r. Zira k\u00fcresel salg\u0131n d\u00fczenlemelerinin temel bir parametresini \u201cmilletleraras\u0131 trafik\u201d te\u015fkil etmektedir. 2005 Milletleraras\u0131 Sa\u011fl\u0131k D\u00fczenlemeleri milletleraras\u0131 trafi\u011fi \u201cmilletleraras\u0131 ticareti de i\u00e7ine alacak \u015fekilde ki\u015filerin, bagajlar\u0131n, kargolar\u0131n, konteyn\u0131rlar\u0131n, ta\u015f\u0131tlar\u0131n, mallar\u0131n ve kargo paketlerinin milletleraras\u0131 s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde hareket etmesi\u201d olarak tarif etmektedir (Md. 1 (1)). \u0130nsan burada di\u011fer bir\u00e7ok materyalin yan\u0131 s\u0131ra ta\u015f\u0131nacak bir unsur olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu anlamda tan\u0131m ayn\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Her ne kadar devletler taraf\u0131ndan al\u0131nacak tedbirlerin ki\u015filerin insan haklar\u0131na, onuruna ve temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine sayg\u0131l\u0131 olmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclse de (Md. 3) insan\u0131 di\u011fer unsurlar aras\u0131nda harmanlayan bu yap\u0131 ve milletleraras\u0131 trafi\u011fin k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k tedbirleri i\u00e7in temel \u00e7er\u00e7eve te\u015fkil edi\u015fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, insan haklar\u0131 daha kenarda kalan bir etmen durumuna d\u00fc\u015fmektedir. Milletleraras\u0131 trafik bir parametre olarak salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019nce \u00f6ng\u00f6r\u00fclecek \u00f6nlemlerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131nda devreye girmektedir. Bir salg\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131l\u0131m\u0131 engellemek ve azaltmak i\u00e7in al\u0131nacak tedbirlerin milletleraras\u0131 trafi\u011fe asgari olarak etki edecek \u015fekilde d\u00fczenlemesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Bu husus 2005 Milletleraras\u0131 Sa\u011fl\u0131k D\u00fczenlemeleri\u2019ne yap\u0131lan takdimde 2005\u2019te yap\u0131lan d\u00fczenlemenin temel bir amac\u0131 olarak sunulmaktad\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0Milletleraras\u0131 trafi\u011fin s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir parametre olarak konulmas\u0131, k\u00fcreselle\u015fme ile beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde anlaml\u0131 bir hale gelmektedir. 2005 Milletleraras\u0131 Sa\u011fl\u0131k D\u00fczenlemeleri, \u201cmilletleraras\u0131 hastal\u0131k yay\u0131l\u0131m\u0131na\u00a0<em>k\u00fcresel<\/em>\u00a0[olarak verilen] kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 cevab\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme\u201d amac\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0Burada milletleraras\u0131 soruna k\u00fcresel cevap verilmesi dikkat \u00e7ekicidir. Bu bak\u0131mdan bir y\u00f6ntem olarak k\u00fcresel parametre tercih edilmektedir. Bu k\u00fcresel \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde de, milletleraras\u0131 trafik d\u00fczenlemenin k\u00fcreselle\u015fmeyi baltalamamas\u0131 i\u00e7in bir \u00f6nleyici parametre niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak bu trafi\u011fin kavramsal olarak temel bir konum ta\u015f\u0131mas\u0131, salg\u0131n s\u00fcrecinin devam\u0131na etki edecek zihne esastan etki etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>K\u00fcresel e\u015fitsizlik, k\u00fcresel kapitalizm ve k\u00fcresel insan trafi\u011fi: a\u015f\u0131 pasaportunun bize imledikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">K\u00fcreselle\u015fmi\u015f kapitalizmin dura\u011fans\u0131z yap\u0131s\u0131n\u0131n pandemi ile sekteye u\u011framas\u0131, zaten ba\u015f\u0131 pop\u00fclist korumac\u0131l\u0131kla belada olan k\u00fcreselle\u015fmeye dair ani sistemik ve ontolojik sorgulamalar\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. K\u00fcreselle\u015fmenin tersine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc (deglobalization) dile getirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f veya en az\u0131ndan k\u00fcreselle\u015fmenin k\u00f6t\u00fc hasletlerine dair s\u00f6ylemler kendilerine politik d\u00fczlemde daha \u00e7ok yer edinmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu bak\u0131mdan k\u00fcresel kapitalizm i\u00e7in sekteye u\u011framak varl\u0131ksal bir tehdit i\u00e7ermektedir. Bu anlamda ak\u0131\u015f\u0131 bozan vaziyetin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi elzemdir. A\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar bu noktada ak\u0131\u015f\u0131n tekrar eski debisine kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in bir f\u0131rsat sunmaktad\u0131r. K\u00fcresel sistemin 2002-2004 aras\u0131 ger\u00e7ekle\u015fen SARS-CoV salg\u0131n\u0131 sonras\u0131 \u00fclkeler aras\u0131nda daha entegre bir bilgi ak\u0131\u015f\u0131na ve m\u00fccadele sistemine sahip bir salg\u0131nla m\u00fccadele d\u00fczenlemesine ihtiya\u00e7 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine binaen \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn13\">[13]<\/a>\u00a02005 Milletleraras\u0131 Sa\u011fl\u0131k D\u00fczenlemeleri, bu m\u00fccadeleden ak\u0131\u015f\u0131n en az hasarla \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak esas\u0131 \u00fczerine kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu esasa binaen de insan\u0131 k\u00fcresel milletleraras\u0131 trafi\u011fin s\u0131radan bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Zira k\u00fcresel kapitalizmin \u00f6ncelikler skalas\u0131nda ak\u0131\u015f en de\u011ferli unsur olarak g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. Bu \u00f6ncelikler \u00f6rg\u00fcs\u00fc itibariyle de, ak\u0131\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ama\u00e7layan a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar \u00fczerinden \u00fclkeler aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fleri d\u00fczenlerken k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekteki a\u015f\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi g\u00f6z ard\u0131 etmektedir. A\u015f\u0131n\u0131n yo\u011fun olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerin pratiklerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar\u0131n \u00fclkeleraras\u0131 ge\u00e7i\u015fte tedbir normu olarak PCR testi gibi mevcut k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ece\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu de\u011fi\u015fim, a\u015f\u0131n\u0131n bula\u015f riskine dair olan etkisi veya AIDS gibi farkl\u0131 hastal\u0131k gruplar\u0131ndaki etkilili\u011fine dair canl\u0131 tart\u0131\u015fmalarla ayn\u0131 zamanl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fmektedir.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0Yine de a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar\u0131n mevcut salg\u0131n SARS-CoV-2 i\u00e7in serolojik olarak tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 bir yana (bu tart\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrekli geli\u015fip b\u00fcy\u00fcyen devasa t\u0131bbi korona literat\u00fcr\u00fcne b\u0131rak\u0131yoruz),<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn15\">[15]<\/a>\u00a0bu uygulamalar\u0131n yayg\u0131nla\u015f\u0131p rutinle\u015fmesi e\u015fitsizli\u011fin pratik d\u00fczlemden norm d\u00fczeyine ta\u015f\u0131nmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Zira halihaz\u0131rda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ivme kazanm\u0131\u015f olsa da bu Bat\u0131, Wallerstein\u2019\u0131n merkez-kenar ayr\u0131m\u0131ndaki merkez stat\u00fcs\u00fcn\u00fc korumakta ve s\u0131n\u0131r ge\u00e7i\u015flerinde ak\u0131\u015f kenardan merkeze do\u011fru olmaya devam etmektedir. Hala ekonomik g\u00f6\u00e7te ibre Bat\u0131\u2019y\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu anlamda Bat\u0131\u2019daki s\u0131n\u0131rlar\u0131n ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in \u00e7izilen normatif d\u00fczen k\u00fcresel bir mana ifade etmektedir. Bu anlamda kapitalist ak\u0131\u015f\u0131n bir d\u00f6ng\u00fc oldu\u011funu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u015f\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131ndaki e\u015fitsizlikle beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalar pandeminin ba\u015f\u0131ndan beri dile getirilen pandemi ile m\u00fccadelenin k\u00fcresel dayan\u0131\u015fma gerektirdi\u011fine dair retori\u011fin alt\u0131n\u0131n bo\u015f oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Politik bir \u00e7eki\u015fmenin par\u00e7as\u0131 haline gelen a\u015f\u0131 sipari\u015fi s\u00fcre\u00e7lerinin sonucu olarak d\u00fcnya \u00fczerinde a\u015f\u0131lama oranlar\u0131 kayda de\u011fer farkl\u0131l\u0131klar arz etmektedir. A\u015f\u0131 ile ilgili patentten feragat ihtimalinin de Avrupa Birli\u011fi taraf\u0131ndan baltalanma \u00e7abalar\u0131yla<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn16\">[16]<\/a>\u00a0beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n belirli bir d\u00f6nem daha devam etmesi kuvvetle muhtemel g\u00f6r\u00fcnmektedir. Avrupa Birli\u011fi gibi Bat\u0131l\u0131 kurulu\u015flar\u0131n yerk\u00fcrenin di\u011fer b\u00f6lgelerinde geli\u015ftirilen a\u015f\u0131lar\u0131 tan\u0131makta g\u00f6sterdi\u011fi isteksizlik de normla\u015fma s\u00fcrecine giren bu a\u015f\u0131 pasaportu uygulamas\u0131n\u0131n e\u015fitsizli\u011fe sundu\u011fu katk\u0131y\u0131 ileri bir boyuta ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Neoliberal zihin a\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fini farkl\u0131 bir boyuta ta\u015f\u0131yarak alternatifini tan\u0131maya kolayl\u0131kla yana\u015fmamaktad\u0131r. Halihaz\u0131rda, EMA Bat\u0131 men\u015fei olmayan hi\u00e7bir a\u015f\u0131y\u0131 onaylamam\u0131\u015ft\u0131r.<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn17\">[17]<\/a>\u00a0Onaylad\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131lar Moderna, AstraZeneca, Johnson &amp; Johnson ve Pfizer ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. D\u00fcnyada a\u015f\u0131lar\u0131n y\u00fczde 40\u2019\u0131n\u0131 te\u015fkil eden<a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftn18\">[18]<\/a>\u00a0\u00c7in men\u015feli a\u015f\u0131lar\u0131n onaylanmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Onay alamayan a\u015f\u0131lar\u0131n a\u015f\u0131 pasaportu ve benzeri uygulamalarda kullan\u0131lmas\u0131 pek muhtemel g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Bu da k\u00fcresel a\u015f\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltan \u201calternatif\u201d a\u015f\u0131lar\u0131n etkilili\u011fini azaltacak ve tepkisel bir k\u00fcresel politik atmosfer olu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r. Netice itibariyle; a\u015f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fi ile bezenerek getirdi\u011fi bu e\u015fitsizlik hali, a\u015f\u0131 pasaportu gibi kendi merkezli uygulamalarla k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte per\u00e7inlenecektir.<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref1\">[1]<\/a>&nbsp;WHO Director-General\u2019s opening remarks at the media briefing on COVID-19 , 11.03.2020, &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.who.int\/director-general\/speeches\/detail\/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020\">https:\/\/www.who.int\/director-general\/speeches\/detail\/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19\u201411-march-2020<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref2\">[2]<\/a>&nbsp;Covid vaccine \u2018passport\u2019 to let double-jabbed travellers beat quarantine rule, The Times, 18.06.2021 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.thetimes.co.uk\/article\/covid-vaccine-passport-let-double-jabbed-travellers-beat-quarantine-rule-9hb9pdjzq\">https:\/\/www.thetimes.co.uk\/article\/covid-vaccine-passport-let-double-jabbed-travellers-beat-quarantine-rule-9hb9pdjzq<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref3\">[3]<\/a>&nbsp;Bakan Koca a\u00e7\u0131klad\u0131: A\u015f\u0131 ikna timleri kurulacak, NTV, 15.04.21, &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/saglik\/bakan-koca-acikladi-asi-ikna-timleri-kurulacak,BmKKLWslFUKq40W0Di3ROw\">https:\/\/www.ntv.com.tr\/saglik\/bakan-koca-acikladi-asi-ikna-timleri-kurulacak,BmKKLWslFUKq40W0Di3ROw<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref4\">[4]<\/a>&nbsp;Champions League: UEFA considering options for Istanbul final after UK add Turkey to travel red list, SKY SPORTS, 08.05.21 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.skysports.com\/football\/news\/11945\/12299723\/champions-league-uefa-considering-options-for-istanbul-final-after-uk-add-turkey-to-travel-red-list\">https:\/\/www.skysports.com\/football\/news\/11945\/12299723\/champions-league-uefa-considering-options-for-istanbul-final-after-uk-add-turkey-to-travel-red-list<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref5\">[5]<\/a>&nbsp;Uefa threat over Euro 2020 final at Wembley, The Times, 18.06.21 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.thetimes.co.uk\/article\/uefa-threat-euro-2020-final-quaranting-hungary-budapest-0f3jhc99v\">https:\/\/www.thetimes.co.uk\/article\/uefa-threat-euro-2020-final-quaranting-hungary-budapest-0f3jhc99v<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref6\">[6]<\/a>&nbsp;EURO 2021: Budapest Football Matches Sold Out in One Hour, 05.06.21 &lt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;<a href=\"https:\/\/hungarytoday.hu\/euro-2021-football-matches-hungary-budapest-puskas\/\">https:\/\/hungarytoday.hu\/euro-2021-football-matches-hungary-budapest-puskas\/<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref7\">[7]<\/a>&nbsp;CORONAVIRUS: Here\u2019s the latest, About Hungary, 17.06.21 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/abouthungary.hu\/news-in-brief\/coronavirus-here-s-the-latest\">https:\/\/abouthungary.hu\/news-in-brief\/coronavirus-here-s-the-latest<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref8\">[8]<\/a>&nbsp;Governor Cuomo Announces Launch of Excelsior Pass to Help Fast-Track Reopening of Businesses and Entertainment Venues Statewide, New York State, 26.03.21 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.governor.ny.gov\/news\/governor-cuomo-announces-launch-excelsior-pass-help-fast-track-reopening-businesses-and\">https:\/\/www.governor.ny.gov\/news\/governor-cuomo-announces-launch-excelsior-pass-help-fast-track-reopening-businesses-and<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref9\">[9]<\/a>&nbsp;Avrupa Komisyonu, Questions and Answers \u2013 EU Digital COVID Certificate, 01.06.2021 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/ec.europa.eu\/commission\/presscorner\/detail\/en\/QANDA_21_2781\">https:\/\/ec.europa.eu\/commission\/presscorner\/detail\/en\/QANDA_21_2781<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref10\">[10]<\/a>&nbsp;<a href=\"https:\/\/ec.europa.eu\/commission\/presscorner\/detail\/en\/ip_20_510\">https:\/\/ec.europa.eu\/commission\/presscorner\/detail\/en\/ip_20_510<\/a>&nbsp; Press release<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/EN\/TXT\/?uri=CELEX:52020XC0324(01)\">https:\/\/eur-lex.europa.eu\/legal-content\/EN\/TXT\/?uri=CELEX:52020XC0324(01)<\/a>&nbsp;Regulation<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref11\">[11]<\/a>&nbsp;International Health Regulations (2005) Third Edition, s. 1 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.who.int\/publications\/i\/item\/9789241580496\">https:\/\/www.who.int\/publications\/i\/item\/9789241580496<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref12\">[12]<\/a>&nbsp;WHA 58.3 \u201cRevision of the International Health Regulations\u201d par. 6. Vurgu bana ait. &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/apps.who.int\/gb\/ebwha\/pdf_files\/WHA58-REC1\/english\/A58_2005_REC1-en.pdf\">https:\/\/apps.who.int\/gb\/ebwha\/pdf_files\/WHA58-REC1\/english\/A58_2005_REC1-en.pdf<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref13\">[13]<\/a>&nbsp;Mesela; 2003\u2019teki D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k Meclisi karar\u0131 mevcut d\u00fczenlemelerin yetersizli\u011finden yak\u0131nmaktad\u0131r. Bkz. WHA56.28 \u201cRevision of the International Health Regulations\u201d 28.03.03. &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/apps.who.int\/gb\/archive\/pdf_files\/WHA56\/ea56r28.pdf\">https:\/\/apps.who.int\/gb\/archive\/pdf_files\/WHA56\/ea56r28.pdf<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref14\">[14]<\/a>&nbsp;Mesela yak\u0131n zamanda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, ART kontrols\u00fcz AIDS\u2019li bir hastan\u0131n BioNTech a\u015f\u0131s\u0131ndan iki doz verilmesi akabinde hi\u00e7bir imm\u00fcn cevap olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir. &nbsp;Bkz. Emma Touizer, Aljawharah Alrubayyi, Chloe Rees-Spear, Natasha Fisher-Pearson, Sarah A Griffith, Luke Muir, Pierre Pellegrino, Laura Waters, Fiona Burns, Sabine Kinloch, Sarah Rowland-Jones, Ravindra K Gupta, Richard Gilson, Dimitra Peppa, Laura E McCoy, Failure to seroconvert after two doses of BNT162b2 SARS-CoV-2 vaccine in a patient with uncontrolled HIV, The Lancet HIV, 8. Cilt, Haziran 2021. &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lanhiv\/article\/PIIS2352-3018(21)00099-0\/fulltext?rss=yes#articleInformation\">https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/lanhiv\/article\/PIIS2352-3018(21)00099-0\/fulltext?rss=yes#articleInformation<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref15\">[15]<\/a>&nbsp;Fardad Haghpanah, Gary Lin, Simon A. Levin, Eili Klein, Analysis of the potential impact of durability, timing, and transmission blocking of COVID-19 vaccine on morbidity and mortality, 25.04.21 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/eclinm\/article\/PIIS2589-5370(21)00143-7\/fulltext\">https:\/\/www.thelancet.com\/journals\/eclinm\/article\/PIIS2589-5370(21)00143-7\/fulltext<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref16\">[16]<\/a>&nbsp;Resisting patent waiver, EU submits vaccine plan to WTO, Reuters, 04.06.2021, &lt;&nbsp; &gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref17\">[17]<\/a>&nbsp;EMA, COVID-19 vaccines: authorised, &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/human-regulatory\/overview\/public-health-threats\/coronavirus-disease-covid-19\/treatments-vaccines\/vaccines-covid-19\/covid-19-vaccines-authorised#authorised-covid-19-vaccines-section\">https:\/\/www.ema.europa.eu\/en\/human-regulatory\/overview\/public-health-threats\/coronavirus-disease-covid-19\/treatments-vaccines\/vaccines-covid-19\/covid-19-vaccines-authorised#authorised-covid-19-vaccines-section<\/a>&nbsp;&gt;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"applewebdata:\/\/D69DA722-7990-4F16-969B-9B2E5F6F3C3D#_ftnref18\">[18]<\/a>&nbsp;More Than 2.92 Billion Shots Given: Covid-19 Tracker, Bloomberg, 27.06.2021 &lt;&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.bloomberg.com\/graphics\/covid-vaccine-tracker-global-distribution\/\">https:\/\/www.bloomberg.com\/graphics\/covid-vaccine-tracker-global-distribution\/<\/a>&nbsp;&gt;:<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Yazar<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dr. M. Behesti Aydo\u011fan<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-cover has-white-background-color has-background-dim\" style=\"min-height:113px;aspect-ratio:unset;\"><div class=\"wp-block-cover__inner-container is-layout-flow wp-block-cover-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-large-font-size wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pandemi ile beraber d\u00fcnyada a\u015f\u0131 k\u00fcresel politik g\u00fcndemin esas maddesi halini ald\u0131. A\u015f\u0131n\u0131n bulunma ihtimalinin do\u011fmas\u0131 Bat\u0131l\u0131 devletlerde h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde a\u015f\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fi tav\u0131rlar\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckledi. Bu \u015fekilde epidemiyolojik bir sorunun siyasalla\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc daha da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2199,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[66,69,68,67],"class_list":["post-2192","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-asi-pasaportu","tag-kuresel-esitsizlik","tag-milletlerarasi-trafik","tag-riza"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2192","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2192"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2422,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2192\/revisions\/2422"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2199"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.mmcelikpartners.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}